Dân trí Việt Nam đặt mục tiêu vào năm 2020 sẽ có 50 % lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, hiện chỉ có khoảng 24% lực lượng lao động, tương đương trên 13 triệu lao động tham gia. Do đó, bài toán làm sao để mở rộng độ bao phủ và củng cố hệ thống bảo hiểm xã hội cần lời giải đồng bộ.
>> Điều chỉnh thông tin trên sổ BHXH thế nào?
>> Trường hợp nào không bị tính lãi chậm đóng BHXH?
>> Có thể đóng BHXH tự nguyện sau khi nghỉ việc
Hội thảo “Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội - Kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị cho Việt Nam”.
Đây là thông tin tại Hội thảo “Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội - Kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị cho Việt Nam” do Bộ LĐ-TB&XH và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tổ chức tại Hà Nội sáng 29/3.
Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội ở mức thấp là một trong những vấn đề chính của hệ thống an sinh xã hội Việt Nam. Đặc biệt, tính bền vững của hệ thống bảo hiểm xã hội ngày nay đang bị thách thức bởi quá trình già hóa dân số nhanh chóng.
Tuổi thọ trung bình hiện tại của Việt Nam là 76, so với tuổi 70 vào năm 1990. Đặc biệt, tuổi thọ trung bình của người đã qua mức 60 tuổi là 81. Con số này tương đương với các nước phát triển hơn Việt Nam như Brazil, Thái Lan và chỉ thấp hơn 3-4 năm so với các quốc gia Tây Âu.
Những thách thức trên đang được Chính phủ và nhiều ban, ngành nỗ lực tìm lời giải.
Phát biểu tại Hội thảo, Phó Thủ tưởng Chính phủ Vũ Đức Đam khẳng định, dù khó khăn, nhưng Việt Nam chắc chắn sẽ có những thay đổi quan trọng trong lĩnh vực BHXH trong thời gian tới.
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhắc lại bài học kinh nghiệm khi phát triển bảo hiểm y tế (BHYT) với tỷ lệ bao phủ lên 82% ở thời điểm hiện tại. “Cho dù 3-4 năm trước, ít người nghĩ rằng tỷ lệ người dân tham BHYT có thể đạt 80% vào năm 2020 như mục tiêu Quốc hội đề ra”.
Theo Liên minh Toàn cầu về Sàn An sinh Xã hội, Việt Nam sẽ chỉ cần phân bổ thêm khoảng 1,8% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là có thể san bằng khoảng trống về an sinh xã hội và đưa mọi người dân lên trên mức chuẩn nghèo quốc tế (1,9 USD/ngày).
Liên hệ với việc phát triển đối tượng bảo hiểm xã hội tự nguyện, Phó Thủ tướng cho rằng, quan trọng nhất là phải nhìn nhận người tham gia bảo hiểm xã hội là khách hàng, từ đó có cơ chế phát triển mạnh mẽ các hình thức để các doanh nghiệp, đại lý cùng tham gia. Cùng với đó, việc giao chỉ tiêu cụ thể về phát triển BHXH gắn với trách nhiệm địa phương là cần thiết.
“Giao chỉ tiêu phát triển BHXH tự nguyện thì khó hơn BHYT nhưng cần có hình thức giao trách nhiệm cho các chính quyền địa phương. Vì cơ quan quản lý lao động và các cơ quan quản lý nhà nước trên địa bàn là sát nhất với doanh nghiệp” - Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nói.
Đồng thời, hệ thống bảo hiểm xã hội của Việt Nam dù có đặc thù riêng cũng cần phải phù hợp với xu hướng và quy luật chung của thế giới.
Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Đào Ngọc Dung nhận định, chính sách bảo hiểm xã hội Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện, cho đến nay đã đạt được những kết quả nhất định, đối tượng tham gia và thụ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội ngày càng gia tăng.
Ông Michael Cichon, nguyên Giám đốc Ban an sinh xã hội của ILO, nhận định: “Mặc dù khoảng trống này ở Việt Nam còn lớn hơn một số nước như Thái Lan, Việt Nam ở mức khá hơn so với một số nước ngang bằng hoặc thậm chí nhỉnh hơn về trình độ phát triển như Malaysia”.
Vị chuyên gia trên khẳng định: “Đây là một tín hiệu tốt, cho thấy việc san bằng khoảng trống về an sinh xã hội của Việt Nam là tương đối khả thi”.
"Chúng ta cần tăng độ bao phủ của bảo hiểm xã hội, để Nhà nước có thể tập trung vào những đối tượng chưa được bảo vệ, với mục đích đảm bảo rằng mọi người đều nhận được hỗ trợ khi cần" - ông Michael Cichon lưu ý.
Theo Giám đốc ILO Việt Nam Chang-Hee Lee, những người đã tham gia là các đối tượng dễ tiếp cận nhất: "Việt Nam cần thêm nhiều chính sách thực hiện và thu hút hiệu quả hơn, bao gồm tăng cường thanh tra trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, nhằm mở rộng diện bao phủ của bảo hiểm xã hội. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, lao động với hợp đồng ngắn hạn, và các doanh nghiệp gia đình phần lớn vẫn đang nằm ngoài hệ thống bảo hiểm xã hội”.
Đồng thời, chương trình hiện tại chưa được điểu chỉnh để bao gồm nhóm lao động tự làm và các hình thức lao động phi kết cấu.
Nhận định rằng bảo hiểm tự nguyện cũng hiếm khi có được những thành tựu thuyết phục tại các nước khác, đại diện của ILO khuyến khích Việt Nam "tìm tòi các giải pháp sáng tạo để chạm tới “nhóm người bị bỏ sót” này”.
"Khi xã hội và kinh tế phát triển, việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu và mức đóng góp là một phần của bất kỳ hệ thống an sinh xã hội nào. Hàng chục năm kinh nghiệm tại các quốc gia khác đã khẳng định rằng cải cách không phải là dấu hiệu hệ thống thất bại, mà là một phần tất yếu của quá trình phát triển" - Giám đốc ILO Việt Nam cho biết.
Tại hội thảo, ILO cũng thời kiến nghị Chính phủ nên tăng mức chi tiêu công vào các dịch vụ xã hội và hỗ trợ tài chính, đảm bảo rằng kể cả nhóm dễ bị tổn thương nhất và những người sống tại các vùng sâu vùng xa cũng nhận được hỗ trợ.
Hoàng Mạnh
Đăng nhận xét